Pytania i odpowiedzi

W tym miejscu prezentujemy najczęściej powtarzające się pytania kierowane do prawników i radców prawnych Biura Porad Prawnych i Obywatelskich. Oczywiście są one publikowane zgodnie z zasadą poufności, a więc gwarantując całkowitą anonimowość osobom, które zwróciły się do nas o poradę prawną.

 

POSTĘPOWANIE SPADKOWE


Kodeks cywilny rozróżnia dwa tytuły powołania do spadku: ustawę i testament. Dziedziczenie ustawowe następuje wówczas, gdy spadkodawca nie powołał spadkobiercy albo gdy żadna z osób, które powołał nie chce lub nie może być spadkobiercą. Warunkiem dziedziczenia testamentowego jest istnienie ważnego testamentu /notarialnego, w zwykłej formie pisemnej, tzw. alograficznego lub szczególnego/.

Dziedziczenie testamentowe, o ile nie zostanie podważona ważność ostatniej woli spadkodawcy, następuje zgodnie z treścią testamentu. Dziedziczenie ustawowe natomiast wchodzi w grę zarówno wówczas, gdy spadkodawca nie pozostawił testamentu, jaki i wtedy, gdy stwierdzono jego nieważność. Kolejność dziedziczenia została ściśle określona w art. 931 kodeksu cywilnego Istotnym jest też, że prawo gwarantuje małżonkowi spadkodawcy udział nie mniejszy niż ¼ całości spadku. Jeżeli jednak małżonkowie pozostawali na skutek prawomocnego orzeczenia sądu w separacji, do małżonka spadkodawcy nie stosuje się przepisów o dziedziczeniu ustawowym /separacja ma w tym zakresie skutki takie jak rozwód/. Oznacza to, że może on dziedziczyć tylko na podstawie testamentu.

Nabycie spadku przez spadkobierców dokonuje się z chwilą otwarcia spadku, czyli śmierci spadkodawcy, kiedy to dochodzi do tzw. otwarcia spadku. Nie ma ono jednak charakteru definitywnego, gdyż spadkobierca może spadek odrzucić.

Postępowanie w sprawach z zakresu prawa spadkowego toczy się w sądzie spadku, którym jest sąd ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy, a jeżeli jego miejsca zamieszkania w Polsce nie da się ustalić, sąd miejsca, w którym znajduje się majątek spadkowy lub jego część. W braku tej podstawy sądem spadku jest sąd rejonowy dla m. st. Warszawy.

1. Otwarcie testamentu

Art. 646 k.p.c. stanowi, ze każdy, kto jest w posiadaniu testamentu osoby zmarłej zobowiązany jest złożyć go w sądzie spadku gdy dowie się o śmierci spadkodawcy. Uchybienie temu obowiązkowi skutkować może odpowiedzialnością odszkodowawczą. Sąd spadku może nałożyć na uchylającego się grzywnę. Ponadto umyślne zniszczenie, ukrycie, podrobienie, przerobienie testamentu albo świadome skorzystanie z testamentu przerobionego lub podrobionego przez inna osobę stanowi podstawę do uznania spadkobiercy za niegodnego i wyłączenia go od dziedziczenia. Otwarcia i ogłoszenia testamentu dokonać może sąd albo notariusz, gdy ma dowód śmierci spadkodawcy. Jeśli testamentów jest kilka, otwiera i ogłasza się wszystkie.

2. Przyjęcie lub odrzucenie spadku

Przyjęcie spadku jest oświadczeniem woli spadkobiercy oznaczającym, że chce on dziedziczyć i ma znaczenie przede wszystkim dla zakresu jego odpowiedzialności za ewentualne długi spadkowe. Tzw. proste przyjęcie spadku oznacza, że spadkobierca odpowiada za zobowiązania spadkodawcy bez ograniczenia – zarówno majątkiem spadkowym jak i własnym, natomiast przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza oznacza, że odpowiedzialność ogranicza się tylko do wartości odziedziczonego majątku.

Oświadczenie o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza lub odrzuceniu spadku złożyć można w sądzie lub u notariusza w ciągu 6 miesięcy od chwili otwarcia spadku. Spadkobierca, który spadek odrzucił jest traktowany tak, jakby nie dożył otwarcia spadku. Zatem w jego miejsce wchodzą z kolei jego spadkobiercy i dla nich termin do złożenia oświadczenia biegnie od dnia, w którym dowiedzieli się o tytule swego powołania. Odrzucenie spadku przez osobę niepełnoletnią wymaga uprzedniej zgody sądu opiekuńczego. Prawo chroni spadkobierców małoletnich w szczególny sposób - zawsze dziedziczą oni z dobrodziejstwem inwentarza. Podobnie rzecz się ma z osobami prawnymi oraz ze spadkobiercami, co do których istnieje podstawa do ich całkowitego ubezwłasnowolnienia. Jeśli choćby jeden spadkobierca przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza uważa się, że pozostali spadkobiercy, którzy w terminie nie złożyli żadnego oświadczenia również nabyli spadek w ten sposób.

3. Stwierdzenie nabycia spadku

Z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku wystąpić może każdy, kto ma w tym interes prawny. Może to zatem być zarówno jeden ze spadkobierców, ustawowych lub testamentowych, jak również np. wierzyciel spadkodawcy lub jednego ze spadkobierców. Nie ma przeszkód, by połączyć w jednym wniosku żądania stwierdzenia nabycia spadku po kilku spadkodawcach /np. po obojgu rodzicach/, o ile zachowana jest miejscowa właściwość sądu /oboje zamieszkiwali w chwili śmierci w okręgu tego samego sądu/. W takim wypadku należy uiścić opłatę sądową stanowiącą odpowiednią wielokrotność kwoty 50zł. Wydane przez sąd postanowienie o stwierdzenie nabycia spadku określa tylko kto, w jaki sposób i w jakiej części dziedziczy. Po uprawomocnieniu stanowi podstawę do dokonania wpisów w księgach wieczystych nieruchomości stanowiących wcześniej własność lub współwłasność spadkodawcy, uzyskania informacji np. o jego długach lub stanie rachunków bankowych itp. Należy też pamiętać, że od daty uprawomocnienia się postanowienia biegnie sześciomiesięczny termin na zgłoszenie nabycia w urzędzie skarbowym w celu skorzystania z możliwości zwolnienia z podatku spadkowego.

4. Poświadczenie dziedziczenia

Obecnie możliwe jest również uzyskanie tzw. poświadczenia dziedziczenia ustawowego lub testamentowego /za wyjątkiem testamentów szczególnych/. Dokonuje się tego u notariusza na zasadach określonych w ustawie Prawo o notariacie. Zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia ma skutki prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku.

5. Dział spadku

Kiedy już zostanie prawomocnie ustalony krąg spadkobierców każdy z nich może domagać się dokonania działu spadku. Można go przeprowadzić  w dwojaki sposób: w sądzie lub w drodze umowy pomiędzy spadkobiercami. Jeśli w skład spadku wchodzi nieruchomość musi ona mieć formę aktu notarialnego. Należy pamiętać, że notariusz pobiera opłatę liczoną od wartości majątku podlegającego podziałowi, w sądzie natomiast opłata jest stała i wynosi 500zł, a przy zgodnym wniosku 300zł. Dział spadku może polegać na podziale fizycznym /pomiędzy spadkobierców rozdziela się poszczególne przedmioty spadkowe/ z wyrównaniem różnic w wartości poprzez odpowiednie dopłaty, przyznaniu całego majątku jednemu spośród spadkobierców /za jego zgodą/ z obowiązkiem spłaty pozostałych albo na sprzedaży majątku i podzieleniu spadkobierców sumą z tego uzyskaną. Jeżeli z działem spadku połączone jest również zniesienie współwłasności opłata sądowa wynosi 1.000zł, a przy zgodnym projekcie co do działu spadku i zniesienia współwłasności - 600zł.

6. Zachowek

Zachowek jest instytucją prawa cywilnego służącą ochronie osób najbliższych spadkodawcy przed pominięciem ich przy dziedziczeniu. Art. 991 kodeksu cywilnego zawęża krąg uprawnionych tylko do małżonka, zstępnych /dzieci/ i rodziców spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy. Roszczenie o zachowek jest dziedziczne, ale tylko wówczas, gdy spadkobierca sam jest uprawniony do zachowku po pierwszym spadkodawcy. Wysokość zachowku wynosi co do zasady ½ wartości udziału spadkowego, który by przypadał przy dziedziczeniu stawowym. Jeżeli jednak uprawniony jest trwale niezdolny do pracy lub zstępny uprawniony jest małoletni, to wówczas zachowek wynosi 2/3 wartości udziału. Zapłaty zachowku można żądać od spadkobierców testamentowych lub od obdarowanych. Ustalenie kwoty zachowku może być niekiedy dość skomplikowane, gdyż ustala się najpierw udział spadkowy, rozlicza darowizny i długi spadkowe. Dochodzenie zapłaty zachowku na drodze sądowej łączy się z koniecznością uiszczenia opłaty w wysokości 5% żądanej sumy.

7. Wydziedziczenie, niegodność dziedziczenia

Wydziedziczenie oznacza pozbawienie spadkobiercy /zstępnego, małżonka i rodziców/ w testamencie zachowku. Spadkodawca musi jednak wskazać tego przyczynę i nie ma w tym względzie zupełnej dowolności. Art. 1008 k.c. stanowi bowiem, że może nią być wyłącznie: postępowanie wbrew woli spadkodawcy w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego /np. alkoholizm, narkomania, prostytucja, zaniedbywanie własnej rodziny itp./ dopuszczenie się względem spadkodawcy lub jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci, a także uporczywe niedopełnianie względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych /zaniedbywanie obowiązków z umowy dożywocia, opieki nad spadkodawcą niezbędnej ze względu na jego wiek i stan zdrowia itp./. Możliwe jest również uznanie spadkobiercy przez sąd za niegodnego dziedziczenia z przyczyn opisanych w art. 928 k.c., co pociąga za sobą taki skutek, że traktowany jest on jakby nie dożył otwarcia spadku.

8. Umowy dotyczące spadku

Prawo dopuszcza możliwość zrzeczenia się przez spadkobiercę ustawowego dziedziczenia. Następuje to w drodze umowy zawieranej za życia przyszłego spadkodawcy i wymaga zachowania formy aktu notarialnego. Skutek obejmuje również zstępnych zrzekającego się, o ile nie postanowiono inaczej. Są oni traktowani tak, jakby nie dożyli otwarcia spadku.
Spadkobierca może swój udział spadkowy zbyć, zamienić, darować lub w inny sposób nim rozporządzić i wówczas nabywca wstępuje w jego prawa i obowiązki.
 

..................................................................................................................................................


PRAWA AUTORSKIE I PRAWA POKREWNE

 

            
            Przedsiębiorcy prowadzący swoje firmy takie jak np. lokale usługowe, lokale gastronomiczne, dyskotekowe, domy kultury, kina, hotele obowiązani są, zgodnie z ustawą z 04 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, uiszczać odpowiednie opłaty za korzystanie z utworów w w/w placówkach. Korzystanie z utworów może polegać przede wszystkim na publicznym odtwarzaniu utworów z nośników (np. z płyty i kasety
z utrwalonym dźwiękiem oraz obrazem i dźwiękiem, z Internetu, radioodbiornika, telewizora, szafy grającej).

            Opłaty te są pobierane przez Organizacje Zbiorowego Zarządzania prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi (OZZ). Najbardziej znaną
i największą organizacją tego typu jest Stowarzyszenie Autorów ZAiKS. Innymi organizacjami działającymi w Polsce są m.in. Związek Stowarzyszeń Artystów Wykonawców (STOART), Stowarzyszenie Artystów Wykonawców Utworów Muzycznych i Słowno-Muzycznych (SAWP), Stowarzyszenie Filmowców Polskich (SFP)

            Instytucja organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi została uregulowana w ustawie o prawie autorskim
i prawach pokrewnych. Ustawa stanowi, że organizacjami tymi są „stowarzyszenia zrzeszające twórców, artystów wykonawców, producentów lub organizacje radiowe i telewizyjne, których statutowym zadaniem jest zbiorowe zarządzanie i ochrona powierzonych im praw autorskich lub praw pokrewnych oraz wykonywanie uprawnień wynikających z ustawy”. Organizacje te, w najprostszym skrócie, zajmują się ochroną twórców, którzy podpisali z nimi odpowiednie umowy, poprzez pobieranie opłat od osób trzecich, a następnie odpowiednie ich rozdzielenie pomiędzy twórców. Niezbędnym warunkiem działania takiej organizacji jest zezwolenie udzielone przez ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego (minister ten sprawuje również nadzór nad tymi typami organizacji).

            W przypadku, gdy przedsiębiorca odtwarza muzykę w taki sposób, że stanowi ona tło dla prowadzonej działalności, musi zawrzeć odpowiednią umowę z organizacją zbiorowego zarządzania i zapłacić na jej rzecz określoną kwotę (w dużej mierze są to opłaty wnoszone co miesiąc).
Oczywiście są sytuacje, gdy ze względu na tzw. dozwolony użytek prywatny przedsiębiorca nie będzie zobowiązany podpisać umowy licencyjnej z OZZ. Dozwolony użytek prywatny polega na tym, że z zezwolenia twórcy wolno nieodpłatnie korzystać z już rozpowszechnionego utworu. Dana osoba, jak również jej bliscy, mogą więc dowolnie korzystać z utworu wyłącznie do swoich własnych, prywatnych potrzeb, np. słuchać muzyki czy oglądać filmy. Warunkiem, aby nie uiszczać opłat dla organizacji zbiorowego zarządzania jest jednak to, aby takie korzystanie z utworów odbywało się poza miejscem prowadzenia działalności, lub nawet w tym miejscu, ale żeby osoby postronne, w tym klienci nie byli w stanie ich usłyszeć, bądź zobaczyć. Gdy klienci nie korzystają z takich utworów (bo np. radio włączone jest na zapleczu i słyszy go tylko obsługa), to wówczas przedsiębiorca nie naraża się na zarzut czerpania z tego tytułu korzyści majątkowych.

              Należy być jednak uważnym, gdyż w naszym lokalu może zjawić się przedstawiciel którejś z organizacji zbiorowego zarządzania i zażądać zawarcia odpowiedniej umowy. Wówczas przedsiębiorca zmuszony jest udowodnić przed sądem, że fakt odtwarzania przez niego muzyki nie ma wpływu na zwiększenie korzyści majątkowych płynących z prowadzenia przedsiębiorstwa.

              Płacenie za publiczne odtwarzanie utworów nie zawsze skończy się na jednej organizacji. Nierzadko trzeba będzie płacić dwóm a nawet trzem różnym organizacjom zbiorowego zarządzania prawami autorskimi (tak np. trzeba będzie zawrzeć umowę licencyjną z ZAIKS-em jako organizacją zrzeszającą twórców odtwarzanych w naszym lokalu utworów, ale również odpowiednią kwotę należy będzie uiścić na rzecz stowarzyszenia zrzeszającego artystów wykonawców, np. STOART, czy na rzecz producentów utworów muzycznych, tj. ZPAV).

              Stawki wynagrodzeń za korzystanie z utworów są ustalane przez każdą organizację zbiorowego zarządzania niezależnie. Umowy mogą przewidywać stawki w postaci miesięcznego ryczałtu lub mieć formę umowy jednorazowej, gdy podmiot chce okolicznościowo wykorzystać chronione utwory,przy czym stawki mogą być ustalane kwotowo bądź jako procent od dochodu. Organizacje uzależniają wysokość stawki od takich czynników jak liczba mieszkańców w miejscowości, w której siedzibę ma dany podmiot; od czasu odtwarzania utworu w danym obiekcie; od liczby miejsc w obiekcie; od kategorii hotelu określonej liczbą gwiazdek i liczby zainstalowanych gniazdek do podłączenia urządzeń odbiorczych.

              Zarówno w odniesieniu do obiektów handlowych, usługowych jak i gastronomicznych stawki żądane przez organizacje zbiorowego zarządzania nie obejmują podatku od towarów i usług (VAT). Odmienne zasady ustalania stawek i ich wysokość tyczą się również innych rodzajów obiektów, np. hoteli czy obiektów sportowo – rekreacyjnych. Wszystkie tabele opłat znajdują się na stronach internetowych odpowiednich organizacji.

              W przypadku publicznego odtwarzania utworów bez uprzednio zawartej umowy z właściwą organizacją zbiorowego zarządzania osoba naraża się na ryzyko wystąpienia przez tę organizację na drogę postępowania cywilnego z tytułu bezprawnego wykorzystywania utworów. Sprawy cywilne będą toczyły się o zapłatę odpowiedniej kwoty, którą podmiot zobowiązany byłby uiścić, gdyby zawarł umowę.

               Warto wspomnieć o art. 116 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, który stanowi: „Kto bez uprawnienia albo wbrew jego warunkom rozpowszechnia cudzy utwór w wersji oryginalnej albo w postaci opracowania, artystyczne wykonanie, fonogram, wideogram lub nadanie, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2”. Jeżeli czynimy to w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, wówczas grozi nam kara pozbawienia wolności do lat 3
 

............................................................................................................................... 


ROZWÓD - PODSTAWOWE INFORMACJE

1. Jakie mogą być podstawy orzeczenia rozwodu?

Zasadą jest, że sąd orzeknie rozwód tylko wówczas, gdy doszło do trwałego i zupełnego rozkładu pożycia małżeńskiego.

Rozkład jest zupełny, gdy nie istnieje między małżonkami więź duchowa, fizyczna ani gospodarcza, a więc gdy małżeństwo całkowicie przestaje funkcjonować. Rozkład pożycia małżeńskiego jest trwały, gdy oparta na doświadczeniu życiowym ocena prowadzi do wniosku, że w danych  okolicznościach sprawy, powrót małżonków do wspólnego pożycia jest niemożliwy.

Pomimo trwałego i zupełnego rozkładu pożycia małżeńskiego, sąd nie orzeknie rozwodu, w sytuacji gdy:
- na skutek rozwodu małżonków miałoby ucierpieć dobro ich wspólnych  małoletnich dzieci, tj. do ukończenia 18 roku życia,
- orzeczenie rozwodu byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (np. żądanie rozwodu, gdy pozwanym jest małżonek nieuleczalnie chory, znajdujący się w wyjątkowo ciężkiej sytuacji ekonomicznej lub faktycznej),
- rozwodu żąda małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia – chyba, że drugi małżonek wyrazi zgodę na rozwód albo odmowa zgody jest w danych okolicznościach sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.

Zasady współżycia społecznego oznaczają zarówno normy moralne, jak i obyczajowe.  To, czy określone zachowanie jest zgodne z zasadami współżycia społecznego, sąd ocenia w odniesieniu do konkretnego przypadku i całości towarzyszących mu okoliczności.

2. Do którego sądu wnosimy pozew o rozwód?

Sądem właściwym do rozpoznawania spraw o rozwód jest Sąd Okręgowy, w którego okręgu małżonkowie mieli ostatnie wspólne zamieszkanie, jeżeli choć jedno z nich w tym okręgu przebywa.
Jeżeli małżonkowie nie mieli wspólnego miejsca zamieszkania albo w chwili wnoszenia pozwu żaden z nich nie mieszka w okręgu sądu, na którego terenie mieli wspólne miejsce zamieszkania, pozew kieruje się do sądu właściwego według miejsca zamieszkania strony pozwanej, a gdy i tej podstawy nie ma - Sąd Okręgowy miejsca zamieszkania strony powodowej (małżonka wnoszącego pozew o rozwód).

3. Jakie są niezbędne elementy pozwu o rozwód?

Pozew o rozwód powinien spełniać warunki wymagane dla innych pism procesowych tj. zawierać następujące elementy: 
- oznaczenie sądu, do którego jest skierowany, imię i nazwisko stron i ich pełnomocników,
- oznaczenie rodzaju pisma, tj. nazwa pisma, które wnosimy np. pozew,
- osnowę wniosku (czego żądamy) oraz dowody na poparcie przytoczonych okoliczności,
- podpisy stron lub pełnomocników,
- wymienienie załączników (np. odpis aktu małżeństwa, odpis aktu urodzenia dziecka).

Gdy pozew jest pierwszym pismem procesowym w sprawie, powinien on zawierać dodatkowo oznaczenie miejsca zamieszkania stron i pełnomocników.

Pozew należy złożyć w dwóch egzemplarzach, bowiem sąd musi przesłać odpis pozwu stronie pozwanej.

4. Ile kosztuje przeprowadzenie rozwodu?

Zgodnie z brzmieniem ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, od pozwu o rozwód pobiera się opłatę stałą w wysokości 600 zł. Opłata powinna być uiszczona przy wniesieniu do sądu pisma. Oznacza to, że do wnoszonego pozwu powinno być dołączone potwierdzenie dokonania wpłaty. Opłaty można dokonać zarówno za pośrednictwem poczty, banku, jak również w kasie sądu.
W przypadku orzeczenia rozwodu na zgodny wniosek stron, bez orzekania o winie, sąd po uprawomocnieniu się wyroku, zwraca powodowi (małżonkowi wnoszącemu pozew o rozwód), który uiścił całość opłaty, połowę wpisu, czyli 300 zł.

Oprócz wniesienia opłaty stałej, strona będzie musiała liczyć się również z kosztami postępowania bezpośrednio po zapadnięciu wyroku. Przykładowo:
- jeśli sąd orzeknie eksmisję jednego z małżonków, konieczne będzie wniesienie dodatkowej opłaty w wysokości 200 zł,
- jeśli sąd w wyroku rozwodowym przeprowadzi podział majątku wspólnego, wówczas dodatkowo trzeba będzie wnieść opłatę w wysokości 1000 zł (chyba, że wniosek zawiera zgodny podział majątku wspólnego, wówczas opłata wynosi 300 zł).

Zasadą jest, że koszty procesu ponosi ta strona, która przegrała sprawę. W związku z tym, gdy sąd uwzględni żądanie rozwodu, orzeka zwrot poniesionych wydatków od byłego męża/ żony. Natomiast w przypadku, gdy sąd te żądania w całości oddali, to wnoszący pozew     o rozwód musi na żądanie zwrócić koszty sądowe poniesione przez drugą stronę.
Zwrot kosztów obejmuje przede wszystkim opłaty sądowe, wynagrodzenie i wydatki adwokata/radcy prawnego, czy też zwrot należności świadków i biegłych, w sytuacji gdy byli powołani.

Istnieje możliwość zwolnienia od kosztów sądowych. Ma to  miejsce, gdy strona wnosząca pozew rozwodowy nie będzie w stanie uiścić opłaty za złożenie pozwu bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, wówczas można zwrócić się do sądu
z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. Wniosek taki należy zamieścić w pozwie rozwodowym lub w odrębnym piśmie skierowanym do sądu. Wraz z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych należy złożyć oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym. Obowiązuje urzędowy wzór oświadczenia, który można otrzymać w sądzie lub na stronie internetowej Ministerstwa Sprawiedliwości. Sąd przed którym ma się toczyć postępowanie w sprawie o rozwód może zwolnić z kosztów postępowania w całości, w części lub zwolnić tylko z wpisu stałego.

5. Czym różni się rozwód z orzekaniem o winie a bez orzekania o winie?

Co do zasady, sąd w wyroku rozwodowym orzeka czy i który z małżonków ponosi winę za rozkład pożycia małżeńskiego. Tylko na zgodny wniosek stron, sąd musi od tego odstąpić wówczas przyjmuje się, że żaden z małżonków nie ponosi winy za rozkład pożycia.

W wyroku rozwodowym, sąd może uznać, że:
- wyłącznie winnym rozkładu pożycia jest jeden z małżonków (drugi jest niewinny),
- winni są oboje małżonkowie,
- żaden z małżonków nie ponosi winy za rozkład pożycia małżeńskiego.

Orzekanie o winie ma istotne znaczenie w odniesieniu do obowiązku alimentacyjnego
w stosunkach między rozwiedzionymi małżonkami. Prawo do uzyskania alimentów przysługuje jednak tylko temu z rozwiedzionych małżonków, który nie został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia.

............................................................................................................................... 

OBOWIĄZEK ALIMENTACYJNY- OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA

1) Osoby uprawnione i zobowiązane
Kodeks rodzinny i opiekuńczy wskazuje, iż osobami uprawnionymi i zobowiązanymi w stosunku alimentacyjnym są:
- krewni w linii prostej (osoby, z których jedna pochodzi od drugiej – wnuki, dzieci, rodzice, dziadkowie),
- rodzeństwo (osoby, które mają chociaż jednego wspólnego przodka, czyli rodzeństwo naturalne i przyrodnie),
- pasierb oraz ojczym lub macocha,
- byli małżonkowie,
- osoby, których już nie łączy stosunek przysposobienia.

Przepisy prawa polskiego zobowiązują także ojca pozamałżeńskiego dziecka do zapewniania matce tego dziecka przez pewien czas środków utrzymania.

2) Cechy obowiązku alimentacyjnego:
- przedmiotem jego jest dostarczanie środków utrzymania  i w razie potrzeby wychowania w dwojakiej formie – pieniężnej lub osobistych starań,
- ma charakter osobisty – obowiązek i uprawnienia nie przechodzą na spadkobierców,
- jest niezbywalny,
- nie może być przedmiotem zastawu, przejęcia długu, cesji,
- nie podlega egzekucji.

3) Treść obowiązku
Treścią obowiązku alimentacyjnego jest dostarczenie uprawnionemu (na przykład dziecku) środków utrzymania, tj. wyżywienia, ubrań, kosztów utrzymania mieszkania, wypoczynku, kosztów leczenia, opieki, rehabilitacji, a w miarę potrzeby także środków wychowania, służących rozwojowi fizycznemu i umysłowemu, czyli wykształcenie, troska o zdrowie.

Jego celem jest zaspokojenie usprawiedliwionych i bieżących potrzeb uprawnionego (teraźniejszych i przyszłych). Jednakże zakres świadczeń uzależniony jest także od zarobkowych i majątkowych możliwości pozwanego – zobowiązanego.

Wykonywanie obowiązku alimentacyjnego względem uprawnionego, np. dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie może polegać w całości lub części na osobistych staraniach o utrzymanie lub wychowanie uprawnionego (np. sprawowanie ciągłej opieki). W takim wypadku świadczenie alimentacyjne zobowiązanego polega na pokrywaniu w całości lub w części kosztów utrzymania lub wychowania.  

4) Dochodzenie alimentów
a) Tryb
Roszczenia alimentacyjne co do zasady dochodzone są w postępowaniu procesowym, gdzie uprawniony jest powodem (dziecko) a zobowiązanym jest pozwany (ojciec/matka). Osoba, która nie ukończyła jeszcze 18 roku życia jest reprezentowana przez swojego przedstawiciela ustawowego – matkę lub ojca.

Mogą być one dochodzone samodzielnie, co jest zasadą, jak również łącznie z innymi żądaniami – rozwodu, separacji, unieważnienia małżeństwa, rozwiązania przysposobienia.

b) Właściwość sądu
Sprawy o alimenty, w tym także o ich podwyższenie lub obniżenie, o uznanie, że obowiązek alimentacyjny ustał rozpoznawane są przez sądy rejonowe wydziały rodzinne i nieletnich. Pozew o alimenty należy złożyć w sądzie właściwym według miejsca zamieszkania (nie zameldowania) pozwanego (np. ojca/matki) lub dla uprawnionego (dziecka). Wybór należy do powoda.

W pozostałych sprawach, na przykład o obniżenie alimentów, decyduje miejsce zamieszkania pozwanego.

Jeżeli pozwany nie ma miejsca zamieszkania w Polsce, pozew o alimenty należy złożyć w sądzie właściwym dla miejsca zamieszkania powoda.

c) Koszty sądowe
Strona dochodząca alimentów jak i osoba pozwana o obniżenie alimentów są zwolnione od kosztów sądowych. Może ona także zgłosić wniosek o ustanowienie dla niej adwokata. W tym wypadku jest ona zobowiązana dołączyć wypełniony formularz oświadczenia o stanie majątkowym i rodzinnym, dostępny w sekretariatach wydziałów w sądzie lub na stronie internetowej Ministerstwa Sprawiedliwości (www.ms.gov.pl).

d) Elementy pozwu o alimenty/obniżenie alimentów/podwyższenie alimentów:
- oznaczenie sądu, do którego pozew jest kierowany (Sąd Rejonowy w …. Wydział Rodzinny i Nieletnich),
- imiona i nazwiska stron, ich przedstawicieli ustawowych i pełnomocników,
- wskazanie tytułu pisma – pozew o alimenty/obniżenie alimentów/ podwyższenie alimentów,
- wskazanie żądania,
- przedstawienie dowodów na poparcie przedmiotowego żądania,
- podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika,
- wymienienie załączników, tj. odpis skrócony aktu małżeństwa (jeżeli był zawierany związek małżeński), odpis aktu urodzenia dziecka, zaświadczenie o zarobkach, rachunki, faktury, paragony wyszczególnione w uzasadnieniu pozwu.

Żądanie może obejmować następujące wnioski:
- zasądzenie od pozwanego na rzecz małoletniego powoda … alimentów w kwotach po …. złotych miesięcznie, płatnych z góry do rąk matki/ojca do 10go każdego miesiąca, z ustawowymi odsetkami w razie opóźnienia w płatności którejkolwiek z rat, poczynając od dnia ….,
- zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów procesu według norm przepisanych,
- rozpoznanie sprawy także pod nieobecność powoda,
- zabezpieczenie powództwa przez zobowiązanie pozwanego do uiszczania powodowi przez czas trwania procesu po … złotych miesięcznie, płatnych do rąk matki/ojca do 10go każdego miesiąca, z ustawowymi odsetkami w razie opóźnienia w płatności którejkolwiek z rat.  

Potwierdzeniem wysokości żądanych alimentów są:
- zestawienie kosztów utrzymania i wychowania dziecka (dokładne wyszczególnienie co jest niezbędne do utrzymania i wychowania dziecka wraz ze wskazaniem ich cen),
- faktury, paragony, rachunki potwierdzające powyższe zestawienie i ceny,
- zaświadczenie o zarobkach rodziców jak i wskazanie ich majątku.

e) Przebieg postępowania sądowego
Sąd rodzinny w pierwszej kolejności zmierza do ugodowego załatwienia sprawy. Jeżeli jest to niemożliwe ze względu na zbyt duże różnice w stanowiskach stron, sąd przeprowadza postępowanie dowodowe – przesłuchuje strony (na okoliczności – ponoszonych kosztów utrzymania i wychowania dziecka, kosztów utrzymania matki oraz ojca, możliwości zarobkowych rodziców), świadków, bada zaprezentowane dokumenty (np. paragony, faktury).

f) Wydanie orzeczenia i jego konsekwencje
Po przeprowadzeniu całego postępowania sądowego i analizie zebranego w sprawie materiału dowodowego sąd wydaje orzeczenie. Zawiera ono oznaczenie:
- osoby uprawnionej do otrzymania alimentów i zobowiązanej do ich płacenia,
- osoby uprawnionej do ich odbioru,
- terminu płatności rat miesięcznych z zaznaczeniem, że są płatne z góry oraz określenie początkowego terminu ich płatności.

Orzeczeniu zasądzającemu/podwyższającemu alimenty sąd nadaje z urzędu rygor natychmiastowej wykonalności i doręcza wierzycielowi (dotychczas powodowi) tytuł wykonawczy. Jest on podstawą do wszczęcia postępowania egzekucyjnemu przeciwko dłużnikowi, który nie wywiązuje się ze swojego obowiązku alimentacyjnego.  

 .....................................................................................................................................................................................................


Wszelkie prawa do powyższych tesktów zastrzeżone! Kopiowanie, powielanie i wykorzystywanie tesktów w całości bądź fragmentach bez zgody autora jest zabronione.

Dokładamy wszelkich starań, aby merytoryczna zawartość strony była kompletna i aktualna, zastrzegamy jednak, że nie ponosimy żadnej odpowiedzialności za jakiekolwiek skutki wykorzystania przez użytkowników informacji uzyskanych  za pośrednictwem strony, a w szczególności za konsekwencje podjętych na ich podstawie decyzji oraz działań.